astronautika.com

Kratkotrajni bljesak “zvijezdice” koja prelazi nebom često je posljedica odbijanja Sunčevih zraka od umjetnog satelita, obično od njegovih antena ili solarnih panela. Posebno su upadljivi odsjaji radio-komunikacijskih satelita iz serije Iridium. Ti sateliti imaju pomalo neobičan oblik sa tri sjajne antene veličine sobnih vrata. Kad Sunce obasja njihove antene, snažan odbljesak Sunčevih zraka vidi se na Zemlji. Ovi bljeskovi mogu da dostignu magnitudu -8m, pa čak, iako rijetko, i -9,5m. Zato se ponekad mogu vidjeti i pri dnevnom svijetlu. Ti bljeskovi mogu da zasmetaju astronomima jer im kvare promtaranje, a mogu čak i da oštete njihovu osjetljivu opremu. Inače Iridium sateliti se nalaze u niskoj orbiti od 781 km u projseku i sa inklinacijom od 86, stupnjeva. Njihova brzina iznosi oko 28000 km/h. Sljedi fotografija na kojoj je uhvaćen bljesak Iridium-84 satelita. Autor fotografije je astronom iz Češke; Miroslav Grnja.

Ruski robot Lunohod-1 prvi je rover na nekom drugom nebeskom tijelu. Na Mjesec (More Kiša) je pristigao landerom Luna-17 u studenom 1970. Radio je punih deset mjeseci sve do rujna 1971. kada je kontakt s njime izgubljen. Za to vrijeme na Zemlju je poslao preko 20.000 fotografija površine te 200 velikih panoramskih fotografija, brojač ukupno priječenog puta zaustavio se na nešto više od deset kilometara. Pokušaji daljnje uspostave kontakta s Lunohodom nisu urodile plodom. Misija je bila potpuno uspješna i nekoliko je puta prevazišla očekivani vijek trajanja. Četrdeset i dvije godine kasnije, Francuski znanstvenici uspjeli su nanovo uspostaviti kontakt s Lunohodom-1. Koristeći snažne lasere na zvjezdarnici Cote d’Azur Francuzi su „gađali“ mjesto gdje se Lunohod nalazi a od njegova reflektora primili su povratni signal. „Kontakt“ sa Lunohodom-1 uspostavljen je tijekom tri uzastopne noći te tako nema sumnje u kriva očitanja instrumenata. Ekipu na Cote d’Azur predvodio je Jean-Marie Torre. Tehnika primjenjena za uspostavljanje kontakta poznata je pod nazivom „laser ranging“ Treba reći kako je u pronalaženju i lokaciji Lunohoda uvelike pomogao NASAin orbiter oko Mjeseca Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) te je čak i snimio četiri desetljeća staru tehničku tvorevinu na Mjesecu. Prije tri godine sličan su eksperiment napravili i amerikanci.

Dobro vam jutro! To je onaj dio dana kada većina ljudi još spava i propušta buđenje biljaka i glasanje životinja. Rijetko tko se namjerno digne sat ili dva prije izlaska Sunca samo da bi doživio kako izgleda pogled na prve Sunčane zrake iznad horizonta. Nakon 24 sata cijela se priča ponavlja i tako eonima. A zamislite da dan iznova počinje nakon samo 90 minuta. Da dan i noć traju jednako svakog dana, školski sat dana plus školski sat noći i u novom ste danu. Htjeli ne htjeli morali bi vidjeti izlaske i zalaske Sunca puno češće nego što je to sada slučaj. Na našoj planeti nema takvog mjesta, no otputujemo li svega par stotina kilometara uvis (cca na visinu ekvivalentnu kilometraži Pula-Zagreb) naći ćemo se na radnoj visini Međunarodne svemirske postaje. Astronauti na njoj se oko Zemlje vrte brzinom od 28.000km/h koja im uvjetuje da jednu orbitu učine za 90 minuta. Njima dan traje dva školska sata, od toga su pola vremena na osvijetljenoj strani Zemlje a pola u sjeni. Ipak, ma koliko izlazaka i zalazaka Sunca da dožive astronauti kažu kako je to prizor koji ostaje zauvijek u sijećanju. Donosimo vam fotografiju izlazećeg Sunca učinjenu ovih dana od strane sadašnje posade Međunarodne svemirske postaje.

Administracija predsednika Obame predlaže budžet NASA-e za 2014. godinu u iznosu od 17,7 milijardi dolara. Budžet obuhvata finansiranje inovacionih kosmičkih misija, uključujući projekat “hvatanja” asteroida. Zanimljivo je da je Bela kuća predlagala isti budžet i za 2013. godinu, ali je faktički budžet NASA za tu finansijsku godinu sveden na “samo” 16,6 mlrd dolara. Budžet za 2014. predvidja porast finansiranja istraživačkih i razvojnih projekata za 2,6% i iznosiće astronomskih 11,6 mlrd dolara, što je jednako ukupnim godišnjim budžetima “Roskosmosa” i ESA-e! Saglasno raspodeli sredstava u budžetu, za naučne programe se predlaže nešto više od 5 mlrd dolara, uključujući 1,22 mlrd dolara za planetarna istraživanja. Medju planetarnim misijama čije je finansiranje obuhvaćeno budžetom za 2014. je i repiticija projekta “Kurioziti” planirana 2020. Budžet takodje delom obuhvata finansiranje projekta megateleskopa “Džjems Veb” (JWST) čije se lansiranje planira 2018. U 2014. za finansiranje projekta JWST je odvojeno 658 miliona dolara, dok su njegovi ukupni troškovi 6,5 mlrd. Za misije vezane za američki segment Medjunarodne kosmičke stanice (MKS), uključujući plaćanje prevoza astronauta ruskim kosmičkim brodovima “Sajuz”, budžet 2014. planira oko 3 mlrd dolara. Istovremeno, za program razvoja nacionalnog komercijalnog kosmičkog broda (CCP) NASA je izdvojila u budžetu 822 miliona dolara. Razvoj privatnog kosmičkog broda treba da ukine bolnu zavisnost NASA-e od “Roskosmosa”, da pokrene privatne kompanije da razviju sopstvene kosmičke programe za letove na niske orbite i da omogući eventualno korišćenje modula američkog segmenta MKS u sledećoj deceniji, ako se donese odluka o produžetku njenog leta do 2028. Istina, za svaki slučaj NASA planira misije “Oriona” do MKS, ali se kada je američka budućnost Kosmičke stanice u pitanju akcenat ipak stavlja na korišćenje privatnih kosmičkih brodova za prevoz opreme i ljudi na relaciji Zemlja-MKS-Zemlja. Inače, ako ne bude problema sa finansiranjem prvi komercijalni kosmički let sa ljudskom posadom prema MKS se očekuje 2017. Kako iz Kongresa stižu kritike na račun NASA-e zbog istovremenog finansiranja projekata dva pilotirana kosmička broda, državnog i privatnog, direktor NASA-e Čarls Bolden je jasno dao do znanja da se, ako bude problema sa finansiranjem programa CCP, može očekivati da će američki astronauti letei prema MKS na ruskim “Sajuzima” i posle 2017. On takodje naglašava da je 822 miliona dolara donja granica godišnjeg finansiranja razvoja komercijalnog kosmičkog broda na kome sada rade tri privatne kompanije. “Ako se spustimo ispod te granice, nećemo ostvariti cilj do kraja 2017”, kaže Bolden. NASA je inače već produžila postojeći ugovor sa “Roskosmosom” o letovima američkih astronauta korišćenjem brodova “Sajuz” do kraja 2016. U budžetu NASA-e za 2014. izdvojeno je 2,7 mlrd dolara za nastavak razvoja teške rakete-nosača (RN) SLS i kosmičkog broda (MPCV) “Orion”. U skladu sa originalnim planom, prva dva lansiranja “Oriona” bez astronauta predvidjena su 2014. i 2017. Te iste 2017. trebalo bi da bude obavljeno i prvo lansiranje super-rakete SLS, dok je prvi let astronauta sistemom SLS-“Orion” planiran 2021. Iako su SLS i “Orion” od fundamentalnog značaja za budućnost američke astronautike, “zvezda” budžeta NASA-e za 2014. je medjutim projekat “hvatanja” malog asteroida i njegovo “prebacivanje” do orbite Meseca krajem ove decenije. Za razvoj ovog projekta NASA planira u 2014. da potroši prvih 105 miliona dolara, od 2,56 mlrd koliko se očekuje da će projekat ukupuno koštati. U prvoj fazi, projekat će biti fokusiran na analizu potencijalno opasnih asteroida i na prikupljanje podataka o njihovom sastavu i strukturi. Pored toga, inženjeri će proanalizirati različite tehnike kojima se putanja takvih asteroida može promeniti da bi se izbegao sudar sa Zemljom. Asteroid dimenzija 7×10 metara i mase oko 500 tona biće “ulovljen” pomoću specijalne mreže, a zatim raketnim motorima automatskog aparata koji je uhvatio asteroid transportovan ili na eliptičnu orbitu oko Meseca ili u Lagranžeovu tačku L2 sistema Mesec-Zemlja. Ako sve ide po planu, sredinom sledeće decenije ekipa astronauta može u kosmičkom brodu “Orion” posetiti asteroid i na Zemlju dostaviti uzorke tla sa njegove površine. Za misija lova na asteroid inženjeri će kombinovati nove i tehnologije na čijem se razvoju već uveliko radi. Od novih tehnologija tu su solarno-električni pogonski sistemi, aparatura vrlo preciznog odredjivanja položaja asteroida u prostoru i usavršene tehnike upravljanja i laserske komunikacije sa automatskim aparatom u dubokom kosmosu. Od tehnologija koje su u razvoju misija na asteroid posle njegovog prebacivanje do orbite oko Meseca će koristi kosmički brod “Orion” i RN SLS. Misija vezana za asteroide se analizira već duže vreme, ali je postala aktualna kada je Obama, kao kompenzaciju za otkazivanje mesečvog programa “Kanstelejšn” zatražio od NASA da do 2025. pripremi i realizuju misiju leta astronauta na jedan od asteroida.  Njen značaj je postao još  veći kada je prešlog februara 50-to metarski asteroid proleteo pored Zemlje unutar orbite geostacionarnih satelita i kada je istog dana jedan manji asteroid eksplodirao iznad Rusije. Pre nekoliko meseci u kuloarima NASA-e su počele da struje priče o još spektakularnijoj misiji – koja će pored posete asteroida obuhvatiti njegovo hvatanje i transport do rastojanja od nekoliko stotina hiljada kilometara od Zemlje. Umesto da astronaute pošalje u dugotrajnu misiju do asteroida udaljenog nekoliko miliona kilometara, kako je predložio Obama, NASA je odlučila da prvo pomoću jednog automatskog aparata preveze asteroid u naše susedstvo, gde će astronauti moći bezbednije da ga prouče.

Grujica Ivanović, objavljeno uz dozvolu autora i urednika Astronomskog magazina.

Američka kosmička agencija NASA je produžila ugovor sa “Roskosmosom” za prevoz astronauta na Međunarodnu kosmičku stanicu (MKS) pomoću ruskih kosmičkih brodova “Sajuz” do juna 2017. NASA je povukla ovaj potez posle smanjenja budžeta agencije koji može da dovede do odlaganja prvih letova novog američkog kosmičkog broda.Dodatni ugovor vredan 424 miliona dolara obuhvata obuku američkih astronauta u Centru za pripremu kosmonauta u Zvezdanom gradu, izradu skafandera, lansiranje, dvosmerni let na relaciji MKS-Zemlja, kao i mogućnost korišćenja ruskih transportnih brodova “Sajuz” za evakuaciju sa Kosmičke stanice. U “Roskosmosu”, uz zadovoljno trljanje ruku, kažu da ugovor ostavlja dovoljno vremena – tri godine – da se izrade neophodni brodovi “Sajuz” za misije američkih astronauta. Prethodni ugovor na iznos od 753 miliona dolara je bio potpisan marta 2011. i obuhvatao je “transportne” usluge za period 2014-jun 2016. Kako se novi ugovor odnosi na godinu dana (period jun 2016-jun 2017.), koji obuhvata lansiranje četiri kosmička broda “Sajuz”, to znači da će NASA za svako od šest mesta koliko ih sleduje, platiti nešto više od 70 miliona dolara. “Sajuz” je kosmički brod koji se izrađuje serijski, i orijentaciono se njegova cena kreće u ravni modernih ruskih borbenih aviona, tako da nije velika greška ako se kaže da ovim ugovorom NASA približno finansira jednogodišnju produkciju kosmičkih brodova “Sajuz”. Direktor NASA-e Čarls Bolden (Charles) je komentarišući poroduženja ugovora, izjavio da je iako je ruska strana vrlo pouzdan partner, SAD-u potreban sopstveni kosmički brod za prevoz američkih astronauta do MKS. Za ove potrebe je NASA upravo i razvila komercijalni program (CCP-Commercial Crew Program). Trenutno tri private kompanije rade na razvoju komercijalnog kosmičkog broda, a CCP je planirao da prvi let novog američkog kosmižkog broda bude obavljen 2015. “Kako je finansiranje tog plana … ozbiljno smanjeno, nećemo moći da obezbedimo lansiranje američkih astronauta do 2017. Čak će i ta mogućnost biti dovedena u pitanje, ukoliko Kongres ne podrži zahtev predsednika (Obame) da se izdovje neophodna sredstva za finansiranje programa CCP. Zbog toga smo morali da sa Rusijom ponovo produžimo ugovor”, rekao je Bolden. Predsednik Obama je inače od Kongresa zatražio da za program CCP za sledeću finansijsku godinu podrži budžet u iznosu od 821 million dolara.

Grujica Ivanović, objavljeno uz dozvolu autora i portala Astronomski magazin